در دنیای امروز، مدیریت زمان و کنترل تردد کارکنان یکی از مهمترین بخشهای مدیریت منابع انسانی محسوب میشود. دستگاههای حضور و غیاب با ثبت دقیق ورود و خروج افراد، علاوه بر افزایش نظم سازمانی، نقش مهمی در محاسبه حقوق و دستمزد، افزایش بهرهوری و ارتقای امنیت سازمان ایفا میکنند.
امروزه استفاده از سیستمهای حضور و غیاب در ادارات، کارخانهها، بانکها، مدارس، مراکز درمانی و شرکتهای خصوصی امری کاملاً رایج است؛ اما این فناوری چگونه شکل گرفت و چه مسیری را تا رسیدن به دستگاههای هوشمند تشخیص چهره امروزی طی کرد؟ همچنین این فناوری چه زمانی وارد ایران، استان گیلان و شهر رشت شد؟
آغاز ثبت مکانیزه حضور و غیاب در جهان
پیش از انقلاب صنعتی، حضور کارکنان بهصورت دستی و توسط سرپرستان ثبت میشد. با افزایش تعداد کارگران در کارخانهها، این روش دیگر پاسخگوی نیاز صنایع نبود و اختلافات زیادی در محاسبه ساعات کاری و پرداخت حقوق ایجاد میکرد.
در سال **۱۸۸۸ میلادی**، **ویلارد لگراند باندی (Willard LeGrand Bundy)**، ساعتساز آمریکایی، نخستین دستگاه ثبت زمان ورود و خروج کارکنان را اختراع و به ثبت رساند. این دستگاه با استفاده از کارت مقوایی، ساعت دقیق ورود و خروج را روی کارت چاپ میکرد و آغازگر تحول بزرگی در مدیریت منابع انسانی شد.
اختراع باندی به سرعت مورد استقبال کارخانهها قرار گرفت و بعدها شرکت **Bundy Manufacturing Company** برای تولید این تجهیزات تأسیس شد.
از دستگاه حضور و غیاب تا شکلگیری IBM
در ادامه توسعه این صنعت، شرکت **International Time Recording Company (ITR)** فعالیت خود را آغاز کرد. این شرکت در سال **۱۹۱۱** همراه با چند شرکت دیگر با یکدیگر ادغام شدند و شرکت **Computing-Tabulating-Recording Company (CTR)** را تشکیل دادند.
شرکت CTR در سال **۱۹۲۴** نام خود را به **IBM (International Business Machines)** تغییر داد. به همین دلیل، صنعت حضور و غیاب یکی از ریشههای تاریخی شکلگیری یکی از بزرگترین شرکتهای فناوری جهان محسوب میشود.
نسلهای مختلف دستگاه حضور و غیاب
نسل اول؛ ساعتزن مکانیکی
ویژگیها:
- ثبت ساعت روی کارت مقوایی
- عملکرد کاملاً مکانیکی
- نیاز به محاسبه دستی ساعات کار
- مناسب کارخانهها و صنایع اولیه
نسل دوم؛ دستگاههای الکترومکانیکی
از دهه ۱۹۵۰ تا دهه ۱۹۸۰ میلادی، ساعتهای حضور و غیاب مکانیکی به نمونههای الکترومکانیکی تبدیل شدند.
مزایا:
- دقت بیشتر
- استهلاک کمتر
- ثبت مطمئنتر اطلاعات
نسل سوم؛ دستگاههای دیجیتال
با گسترش رایانهها در دهه ۱۹۹۰، دستگاههای حضور و غیاب دیجیتال وارد بازار شدند.
قابلیتهای جدید:
- حافظه داخلی
- ارتباط با رایانه
- گزارشگیری نرمافزاری
- محاسبه خودکار کارکرد پرسنل
نسل چهارم؛ سیستمهای بیومتریک
امروزه اکثر سازمانها از فناوریهای بیومتریک استفاده میکنند.
رایجترین روشهای احراز هویت عبارتاند از:
- اثر انگشت
- تشخیص چهره
- کارت RFID
- رمز عبور
- QR Code
- اپلیکیشن موبایل
- سامانههای ابری (Cloud Attendance)
نسل جدید دستگاههای حضور و غیاب علاوه بر ثبت تردد، قابلیت اتصال به نرمافزار حقوق و دستمزد، کنترل تردد، اکسس کنترل و سیستمهای مدیریت منابع انسانی را نیز دارند.
ورود دستگاه حضور و غیاب به ایران
ورود دستگاههای حضور و غیاب به ایران به توسعه صنایع بزرگ و سازمانهای دولتی در دهههای **۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ شمسی** بازمیگردد.
در آن سالها کارخانههای بزرگ، بانکها، شرکتهای نفتی و سازمانهای دولتی از دستگاههای کارتزن مکانیکی وارداتی استفاده میکردند.
با توسعه رایانه در دهه ۱۳۷۰، دستگاههای دیجیتال وارد بازار ایران شدند و از اوایل دهه ۱۳۸۰ نیز استفاده از دستگاههای اثر انگشتی رشد قابل توجهی پیدا کرد.
امروزه تقریباً تمامی سازمانهای متوسط و بزرگ کشور از سیستمهای حضور و غیاب هوشمند استفاده میکنند.
تاریخچه دستگاه حضور و غیاب در گیلان و رشت
برخلاف تاریخچه جهانی، اسناد رسمی منتشرشدهای درباره اولین دستگاه حضور و غیاب نصبشده در گیلان یا رشت وجود ندارد و نمیتوان با اطمینان نام نخستین سازمان استفادهکننده را اعلام کرد.
با این حال، بر اساس روند توسعه صنعتی استان، میتوان گفت استفاده از دستگاههای حضور و غیاب ابتدا در مراکزی مانند:
کارخانههای صنعتی گیلان
سازمانهای دولتی
بانکها
دانشگاهها
مراکز درمانی
رواج پیدا کرد و سپس به مدارس، شرکتهای خصوصی و کسبوکارها گسترش یافت.
در سالهای اخیر نیز بسیاری از سازمانهای استان گیلان به سمت استفاده از دستگاههای تشخیص چهره، اثر انگشت و سامانههای تحت شبکه حرکت کردهاند.
تجربهای از توسعه سیستمهای حضور و غیاب در گیلان
در کنار روند توسعه این فناوری در استان، **پژمان رعنائی کیسمی**، بنیانگذار آویدسیس، فعالیت حرفهای خود در حوزه فناوری اطلاعات و ماشینهای اداری را از اواسط دهه ۱۳۸۰ و همزمان با گسترش استفاده از دستگاههای حضور و غیاب آغاز کرد.
در این دوره، وی در زمینه نصب، راهاندازی، آموزش و خدمات پس از فروش سیستمهای حضور و غیاب، پروژههای متعددی را در استان گیلان اجرا کرد که از جمله آنها میتوان به تجهیز حدود **۷۰ شعبه بانک کشاورزی استان گیلان**، مراکز **کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان**، **بیش از ۳۰ واحد دادگستری استان گیلان** و همچنین مراکز درمانی، آموزشی، اداری و صنعتی اشاره کرد.
یکی از تجربههای فنی قابل توجه آن سالها، استفاده از **رله خروجی دستگاههای حضور و غیاب آراز** برای کنترل **زنگ هوشمند مدارس** بود.
در حالی که این خروجی در بسیاری از پروژهها بدون استفاده باقی میماند، با طراحی و اجرای یک راهکار عملی، از آن برای زمانبندی خودکار زنگ مدارس استفاده شد. در نتیجه، یک دستگاه علاوه بر ثبت حضور و غیاب کارکنان، وظیفه مدیریت زنگ مدرسه را نیز بر عهده میگرفت و به یک راهکار دو منظوره تبدیل میشد.
این تجربه، نمونهای از نگاه مهندسی و استفاده حداکثری از قابلیتهای تجهیزات برای پاسخگویی به نیازهای واقعی مراکز آموزشی بود؛ رویکردی که امروز نیز در آویدسیس با ارائه راهکارهای سفارشی برای مدارس، سازمانها و صنایع ادامه دارد.
آینده سیستمهای حضور و غیاب
تحولات هوش مصنوعی، اینترنت اشیا (IoT) و رایانش ابری، آینده سیستمهای حضور و غیاب را متحول کردهاند.
مهمترین فناوریهای نسل آینده عبارتاند از:
- تشخیص چهره مبتنی بر هوش مصنوعی
- تشخیص چهره سهبعدی
- احراز هویت چندعاملی (Multi-Factor Authentication)
- حضور و غیاب مبتنی بر GPS
- سامانههای ابری بدون نیاز به سرور داخلی
- تحلیل رفتار و گزارشهای هوشمند منابع انسانی
جمعبندی
از نخستین ساعتزن مکانیکی ثبتشده در سال ۱۸۸۸ میلادی تا سامانههای هوشمند تشخیص چهره امروزی، فناوری حضور و غیاب مسیر طولانی و پرفرازونشیبی را طی کرده است.
در ایران نیز این فناوری طی چند دهه گذشته از دستگاههای کارتزن ساده به سامانههای هوشمند و یکپارچه ارتقا یافته و امروزه به یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت منابع انسانی تبدیل شده است.
در استان گیلان و شهر رشت نیز همگام با این روند، سازمانها، بانکها، مدارس، مراکز درمانی و صنایع به استفاده از سیستمهای نوین حضور و غیاب روی آوردهاند. آویدسیس نیز با تکیه بر تجربه اجرایی، طراحی راهکارهای سفارشی، نصب استاندارد و پشتیبانی تخصصی، در مسیر توسعه این فناوری در استان گیلان و شمال کشور فعالیت میکند.
منابع
1. Google Patents – Willard L. Bundy Time Recorder Patent (1888)
2. IBM Archives – History of Computing-Tabulating-Recording Company (CTR) and IBM
3. Redcort – History of Time and Attendance Systems
4. Employee Time Clocks – History of Time Clocks
5. ResearchGate – Evolution of Workforce Management: Time and Attendance Systems
ارسال دیدگاه
برای ارسال نظر باید وارد حساب کاربری شوید
هیچ دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.